بررسی تطبیقی ماهیت و منشا دین از نگاه علامه محمد تقی جعفری و میرچاالیاده

پرسش از 1 و 1ء دین یکی از مهمترین مسائل و مباحثی است که با ظهور مدرنیته و غلبه عقل گرایی و علم گرایی بخصوص نزد بشر امروز مورد پژوهش قرار گرفته است. برخلاف نگرش تحویل گرایانه ومادیگرا که تلاش کرده اند منشأ دین را به به امور مادی و دنیوی و تجربه پذیر حواله دهند اندیشمندانی مانند الیاده و 1 1 دین را امری مستقل دانسته و برای منشأ آن امری غیر مادی قائلند .

در نظر الیاده دین به تجربه امر قدسی راجع است. الیاده می گوید کارهای پدیدارشناس با اسناد تاریخی بیانگر و نمایانگر جلوه های امر قدسی است و می کوشد رمز موقعیت وجودی و معنای دینی بیان شده از طریق داده ها را کشف کند. قدسی و دنیوی بیانگر دو وجه از بودن درجهان است و دین همواره شامل تلاش انسان دینورز برای فرارفتن از جهان عرفی یا دنیوی ، نسبی و تاریخی_ زمانی به مدد تجربه کردن جهان فرا انسانی ارزش های متعال است.

علامه جعفری دین را امری فطری و منشا دین را خدا می داند. علت گرایش انسانها به دین ( دینداری ) امری فطری و درونی است، یعنی منشاء درونی دارد و تحمیلی از ناحیه بیرونی صورت نگرفته است، به عبارت دیگر انسانها اینگونه آفریده شده اند که به سوی اموری گرایش دارند که از جمله آن امور میل آنها به سوی دین و دین ورزی و دینداری است، زیرا اولا دین هرگز در هیچ جامعه ای مغفول نمانده و غایب نمانده، ثانیا به تعلیم نیازی نداشته و ثالثا قابل تغییر و تبدیل نیست و نمی توان آن را با امری دیگر ارضا نمود و یا از بین برد.

وجه مشترک علامه والیاده در باره منشأ و ماهیت دین نگرش غیر تحویل گرانه است که دین دارای هویتی مستقل است که منشأ ان از نگرش های مادیگرایان به دور است نکته مهم دیگر شبهات همان دخالت داشتن امر غیر مادی در منشأ دین است گرچه الیاده نتوانسته است آن امر غیر مادی را به طور مشخص تبیین کند .اما علامه با الهام از متون دینی و تبیین عقلانی، آن امر غیر مادی را، همان فطرت الهی می داند که خداوند در انسان قرار داده است و دین منشأ آسمانی دارد که ار طرف خداوند برای بشر آمده است و بشر با فطرت الهی آن را قبول می کند.

كلمات كليدي: دین ، منشاء دین، ماهیت دین ، پدیدارشناسی دین، فلسفه دین . فطرت ، اسطوره امر قدسی ، خدا

ب) بیان مسئله

پس از پیدایش تفکر مدرن و دوره ای موسوم به مدرنیته در تاریخ اندیشه بشری، که ویژگی اساسی آن مرجعیت عقل به معنای جدید آن و غلبه تفکر علمی است،پدیده دین در معرض نقد و 1 های مختلفی گرفت. در این میان بحث از چیستی دین در محور و کانون بحث های اغلب متفکران قرار گرفت و اینکه آیا دین امری بشری یا الهی است ؟به مهمترین مسئله این دوره مبدل گشت. برای پاسخ به این پرسش رویکردهای مختلف دین پژوهی به وجود آمد که هر یک از منظر خاصی در صدد پاسخ به این پرسش برآمدند.

تلاش برای ارائه ی تعریفی از دین u200d، یعنی یافتن ماهیت متمایز یا شاید یگانه ی آن یا سلسله ای از صفات که دین و آنچه را مربوط به دین است، از بقیه ی زندگی انسانی متمایز سازد، رویکردی است که هم علامه جعفری و هم میرچا الیاده بسیار به آن توجه کرده اند. باید دید الیاده بر چه مبنائی پدیدار شناسی دین را راه مناسب تری برای دین پژوهی دانسته و چرا علامه با روش فلسفی و تکیه بر منابع دینی (قرآن و نهج البلاغه) در صدد تعیین و تشخیص ماهیت و منشاء دین است؟

پژوهشگران دین با روش های متفاوتی در جست و جوی منشاء دین و یافتن تعریف جامع و مانعی برای آن بودند ، در این پژوهش سعی شده با بررسی 1 آراء دو متفکر بزرگ دین به توصیف و تحلیل نگرش آنها بپردازیم به طوری که ابتدا مبانی و پیش فرض های هریک را بیان می کنیم و در ادامه از آنجا که هریک با رویکرد و روش متفاوت به عقیده و نظر خاصی درباره ی پدیده ی دین رسیده اند در جست جوی شباهت ها و تفاوت های نظرات آنها خواهیم بود و با تطبیق آراء فیلسوف دین (علامه جعفری) و پدیدار شناس دین ( الیاده) به دنبال پاسخ به سوالاتی از جمله اینکه ماهیت دین از 1 الیاده چیست؟منظور الیاده از امر قدسی چیست ؟چرا او برای یافتن منشاء دین به سراغ اسطوره می رود؟ تفاوت تعریف علامه جعفری از دین با الیاده در چیست؟سرآغاز پیدایش دین کجاست ؟ آیا الیاده پاسخ روشنی به سوال میدهد یا خیر و در نظر علامه منشاء دین کجاست است؟ علامه علت گرایش انسان به دین را چه امری می داند ؟ و چه تعریفی برای دین ارائه میدهد ؟امر فطری چیست و منشاء فطرت کجاست؟و آیا امری درونی موجب این گرایش می شود یا عاملی بیرونی سبب ساز این گرایش است ؟گوهر دین چیست و چگونه و با چه روشی می توان به ان دست پیدا کرد ؟ آیا می توان برای دین تعریف مناسبی یافت که جام و مانع باشد و به شکلی روشن و صریع ماهیت و منشاء آن را مشخص کرد ؟ اگر پاسخ مثبت است ، چگونه و با چه رهیافتی این مهم حاصل می شود ؟ آیا پدیدار شناسی راه مناسب تری برای جست و جوی ماهیت و منشاء دین است و یا فلسفه ی دین و آن رهیافتی که علامه جعفری در پیش گرفته ؟

ماهیت و منشا دین از نگاه علامه 1 تقی جعفری ومیرچاالیادهچیست؟

ماهیت دین با تکیه بر نظرات الیاده و علامه جعفری چیست؟

1. منشأ دین از نظر الیاده و علامه چیست؟
2. مبانی و روش دو اندیشمند در تبیین ماهیت و منشأ دین کدام است؟
3. وجوه اشتراک و افتراق نظرات و تبیین های علامه چعفری و الیاده درباره ی ماهیت و منشا دین چیست؟

از نظر علامه جعفری دین امری فطری است و از نظر الیاده دین قدسی ساختن جهان در مواجهه با امر قدسی است.

1. منشأ دین از نظر علامه خداست و از نظر الیاده امر قدسی است.
2. روش الیاده در تبیین دین پدیدار شناسی با تکیه بر مبانی هستی شناسی هایدگر و پدیدار شناسی هرمنوتیکی و علامه جعفری با الهام از متون دینی (قرآن و نج البلاغه) و افکار مولوی (مثنوی معنوی )و با تکیه بر عقل و بوسیله ی مبانی انسان شناسی ، معرفت شناسی و هستی شناسی دینی به پژوهش در باب دین می پردازند.
3. هر دو اندیشمند دین را امری مستقل ومنشأ آن را اموری مادی نمی دانند گرچه در تعیین مصداق امر غیر مادی در کلام الیاده نامصرح و راز آمیز است.
4. علامه جعفری تحت تاثیر مولوی وارد مباحث هرمنوتیک فلسفی میشود و الیاده تحت تاثیر هایدگر پدیدار شناسی هرمنوتیک را بعنوان روش دین پژوهی بر می گزیند.